رفتن به محتوای اصلی
آخرین خبراستایل جسورانه شهره سلطانی
14بازدید
۳۲

جواهر زیست‌محیطی ایران شوره زار شد/

مرگ نگین فیروزه ای ایران, چگونه سوء مدیریت دریاچه ارومیه را کشت؟

دریاچه ارومیه، نگین فیروزه‌ای در شمال غرب ایران، حالا به یک شوره‌زار خشک و بی‌روح تبدیل شده است. تصاویر ماهواره‌ای ناسا  تأیید کرد که این دریاچه، که زمانی دومین دریاچه شور بزرگ جهان بود، به طور کامل خشک شده و یکی از شدیدترین فجایع زیست‌محیطی خاورمیانه را رقم زده است.

مرگ نگین فیروزه ای ایران, چگونه سوء مدیریت دریاچه ارومیه را کشت؟
به گزارش تابناک، این فاجعه، نتیجه ترکیبی مرگبار از تغییرات اقلیمی، سوءمدیریت و بهره‌برداری بیش از حد، پیامد‌هایی گسترده در حوزه‌های زیست‌محیطی، اقتصادی، فرهنگی، سیاسی و اجتماعی به دنبال داشته است.  
 
   طوفان‌های سمی نمک: چگونه خشک شدن ارومیه میلیون‌ها نفر را تهدید می‌کند 
 
 دریاچه ارومیه زمانی زیستگاهی پررونق بود که میزبان ۲۱۲ گونه پرنده، ۴۱ خزنده، ۷ دوزیست و ۲۷ پستاندار، از جمله گوزن زرد ایرانی در معرض انقراض، بود. آب‌های شور آن از  آرتمیا ارومیانا ، میگوی آب شور حیاتی برای زنجیره غذایی، حمایت می‌کرد که پرندگان مهاجری مانند فلامینگو‌ها و پلیکان‌های سفید را تغذیه می‌کرد. 
 
با این حال، سطح آب دریاچه از سال ۱۹۹۵ بیش از ۷ متر کاهش یافته و مساحت آن از ۵۵۰۰ کیلومتر مربع به ۳۶۶ کیلومتر مربع در سال ۲۰۱۲ و اکنون در سال جاری به صفر رسیده است.
 
سطح آب دریاچه از سال ۱۹۹۵ بیش از ۷ متر کاهش یافته و مساحت آن از ۵۵۰۰ کیلومتر مربع به ۳۶۶ کیلومتر مربع در سال ۲۰۱۲ و اکنون در سال جاری به صفر رسیده است.
مطالعه‌ای در سال ۲۰۲۳ در  ژورنال زمین‌های خشک  (Journal of Arid Land) ۳۱ درصد این کاهش را به تغییرات اقلیمی - کاهش بارندگی و افزایش دما - و ۶۹ درصد را به عوامل انسانی مانند ساخت سد‌های بیش از حد و آبیاری ناکارآمد نسبت می‌دهد.
 
بستر خشک‌شده دریاچه حالا به کانون طوفان‌های گردوغبار سمی پر از نمک و فلزات سنگین تبدیل شده است.
 
مطالعه‌ای در سال ۲۰۲۲ در  ژورنال علوم و آلودگی زیست‌محیطی  (Environmental Science and Pollution Research) نشان داد که این طوفان‌های گردوغبار، که تا شعاع ۱۰۰ کیلومتری می‌رسند، سطح ذرات معلق (PM۱۰) را تا ۴۰ درصد افزایش داده و خطرات جدی برای سلامت تنفسی و قلبی‌عروقی ایجاد می‌کنند.
 
شوری آب‌های زیرزمینی اطراف افزایش یافته و سطح کلرید سدیم به بیش از ۲۴۰ ppt رسیده که آن را برای کشاورزی یا آشامیدن غیرقابل استفاده کرده است.
 
تحقیقات دانشگاه آنکارا شباهت‌هایی با دریاچه وان ترسیم می‌کند و خاطرنشان می‌کند که شوری باعث بیابان‌زایی شده و حاصلخیزی خاک را در مناطق آسیب‌دیده تا ۲۵ درصد کاهش داده و تنوع زیستی منطقه را تهدید می‌کند.
 
 از واحه تا آخرالزمان: تراژدی چندوجهی دریاچه ارومیه 
 
خشک شدن دریاچه ارومیه الگو‌های اقلیمی محلی را تغییر داده و دما را ۱.۵ درجه سانتی‌گراد افزایش داده و بارندگی را در دو دهه گذشته ۱۵ درصد کاهش داده است. مطالعه‌ای در سال ۲۰۲۴ در  گزارش‌های علمی  (Scientific Reports) نشان می‌دهد که از دست رفتن اثر تعدیل‌کننده دریاچه، چرخه‌های خشکسالی را تشدید کرده و شاخص استاندارد بارندگی (SPI) نشان‌دهنده افزایش ۲۰ درصدی شدت خش maternelle در منطقه از سال ۲۰۰۰ است.
خشک شدن دریاچه ارومیه الگو‌های اقلیمی محلی را تغییر داده و دما را ۱.۵ درجه سانتی‌گراد افزایش داده و بارندگی را در دو دهه گذشته ۱۵ درصد کاهش داده است.
 
 این حلقه بازخورد، بیابان‌زایی را تسریع کرده و ۳۸.۴۶ درصد از حوضه دریاچه ارومیه اکنون به عنوان منطقه با خطر بالای تخریب خاک طبقه‌بندی شده است. فروپاشی اکولوژیکی مشابه دریاچه آرال است، جایی که خشک شدن مشابه منجر به از دست رفتن ۹۰ درصد گونه‌های ماهی و کاهش ۵۰ درصدی زمین‌های قابل کشت شد.
 
حوضه دریاچه ارومیه، با ۳۶ شهر و ۳۱۵۰ روستا و جمعیتی حدود ۵ میلیون نفر، به شدت به کشاورزی وابسته است که ۶۰ درصد نیروی کار منطقه را به کار می‌گیرد. خشک شدن دریاچه، ۳۰ درصد از زمین‌های کشاورزی را به دلیل شوری خاک غیرقابل استفاده کرده و بازده محصولات کشاورزی از سال ۲۰۰۰ به میزان ۴۰ درصد کاهش یافته است.
 
 مطالعه‌ای در سال ۲۰۲۲ در  گزارش‌های علمی پیش‌بینی می‌کند که تولید مواد غذایی تا سال ۲۰۵۰ در صورت ادامه روند فعلی ۲۵ درصد دیگر کاهش خواهد یافت.
 
بخش گردشگری، که زمانی به دلیل گل درمانی دریاچه رونق داشت، فروپاشیده و تعداد بازدیدکنندگان از ۵۰۰،۰۰۰ نفر در سال در دهه ۱۹۹۰ به کمتر از ۵۰،۰۰۰ نفر در سال ۲۰۲۳ رسیده است. در آذربایجان غربی، ۳۴ کارخانه فرآوری مواد غذایی تعطیل شده و ۱۲،۰۰۰ شغل از دست رفته است.
 
هزینه اقتصادی خشک شدن دریاچه ارومیه قابل توجه است. مطالعه‌ای در سال ۲۰۲۱ توسط برنامه احیای دریاچه ارومیه (ULRP) خسارات سالانه را ۱.۵ میلیارد دلار تخمین زده و هزینه‌های تجمعی ممکن است با احتساب مهاجرت و تأثیرات بهداشتی به ۱ تریلیون دلار برسد.
 
کشاورزان، با مواجهه با کمبود آب، به چاه‌های غیرقانونی روی آورده‌اند - بیش از ۱۰۰،۰۰۰ چاه اکنون در حوضه وجود دارد که سالانه ۴۶ میلیارد متر مکعب آب زیرزمینی استخراج می‌کنند و سفره‌های زیرزمینی را بیشتر تخلیه می‌کنند. پایان‌نامه‌ای از دانشگاه استانبول این موضوع را با حوضه فرات-دجله مقایسه می‌کند، جایی که بهره‌برداری بیش از حد منجر به کاهش ۲۰ درصدی سطح آب‌های زیرزمینی شده و ناپایداری چنین روش‌هایی را برجسته می‌کند.
 
کشاورزان، با مواجهه با کمبود آب، به چاه‌های غیرقانونی روی آورده‌اند - بیش از ۱۰۰،۰۰۰ چاه اکنون در حوضه وجود دارد که سالانه ۴۶ میلیارد متر مکعب آب زیرزمینی استخراج می‌کنند و سفره‌های زیرزمینی را بیشتر تخلیه می‌کنند.
 
خشک شدن دریاچه ارومیه مهاجرت‌های گسترده‌ای را به دنبال داشته و تخمین زده می‌شود که تا سال ۲۰۳۰ تا ۶ میلیون نفر ممکن است آواره شوند.
 
مطالعه‌ای در سال ۲۰۲۰ در ژئوجورنال (GeoJournal) نشان داد که ۷۰ درصد خانوار‌های روستایی در حوضه به دلیل سختی‌های اقتصادی به فکر نقل مکان هستند. روستا‌هایی مانند بکشلوچای از سال ۲۰۱۰ شاهد کاهش ۳۰ درصدی جمعیت بوده‌اند و بسیاری به حاشیه‌نشینی در شهر‌هایی مانند تبریز و تهران روی آورده‌اند. این "مهاجرت روستایی" مشکلات اجتماعی را تشدید کرده و نرخ فقر شهری را ۱۵ درصد افزایش داده و جرم در شهر‌های آسیب‌دیده را بالا برده است.
 
تأثیرات سلامت روان نیز به همان اندازه وخیم است. مطالعه‌ای در سال ۲۰۲۰ در  انجمن جهانی آب  (Global Water Forum) چهار مسیر ارتباط کمبود آب با پریشانی روانی را شناسایی کرد: تخریب مناظر، اختلال در شبکه‌های اجتماعی، فشار مالی و مسائل بهداشتی. مصاحبه‌ها با ساکنان نشان داد که ۶۵ درصد از آنها به دلیل از دست دادن معیشت و محیط زیست خود احساس ناامیدی می‌کنند. این مطالعه شباهت‌هایی با دریاچه چاد ترسیم می‌کند، جایی که تخریب زیست‌محیطی مشابه منجر به افزایش ۲۵ درصدی نرخ افسردگی در میان جوامع آسیب‌دیده شد.
 
 
دریاچه ارومیه بیش از یک پهنه آبی بود؛ سنگ بنای فرهنگی برای جوامع آذربایجانی و کرد در شمال غرب ایران بود. گل درمانی و زیبایی مناظر آن در افسانه‌ها و سنت‌های محلی تنیده شده بود
 
. پایان‌نامه‌ای در سال ۲۰۲۴ از دانشگاه حاجت‌تپه ترکیه خاطرنشان می‌کند که مرگ دریاچه این پیوند‌های فرهنگی را قطع کرده و ۸۰ درصد ساکنان مورد بررسی احساس از دست دادن میراث را ابراز کرده‌اند. جشنواره‌هایی که برای دریاچه برگزار می‌شد و زمانی هزاران نفر را جذب می‌کرد، متوقف شده و شیوه‌های سنتی مانند گل درمانی از بین رفته است.
 
 طوفان‌های نمک و امنیت: امواج ژئوپلیتیکی ارومیه
 
این بحران شکاف‌های سیاسی را عمیق‌تر کرده است. مطالعه‌ای در سال ۲۰۱۸ در ژئوپلیتیک (Geopolitics) نشان داد که اعتماد عمومی به دولت کاهش یافته و ۷۵ درصد ساکنان حوضه معتقدند سوءمدیریت، نه تغییرات اقلیمی، باعث مرگ دریاچه شده است. ساخت ۴۸ سد، از جمله بزرگراه جنجالی شهید کلانتری که دریاچه را تقسیم کرد، به شدت مورد انتقاد قرار گرفته است.
 
مقاله‌ای در سال ۲۰۲۴ در ساینس دایرکت (ScienceDirect) استدلال می‌کند که برنامه احیای دریاچه ارومیه (ULRP)، که در سال ۲۰۱۳ راه‌اندازی شد، به دلیل تخصیص ناکافی آب و بی‌عملی سیاسی شکست خورده است. تنها ۱۰ درصد از جریان زیست‌محیطی سالانه وعده داده شده ۳،۱۰۰ میلیون متر مکعب تحویل داده شده است.
 
خشک شدن دریاچه نگرانی‌های ژئوپلیتیکی را نیز برانگیخته است. مطالعه‌ای در سال ۲۰۱۸ در *ژورنال امور بین‌الملل و ژئوپلیتیک* (Journal of International Affairs and Geopolitics) هشدار می‌دهد که طوفان‌های نمکی می‌توانند کشور‌های همسایه مانند ترکیه و عراق را تحت تأثیر قرار دهند و روابط منطقه‌ای را تحت فشار قرار دهند.
برنامه احیای دریاچه ارومیه (ULRP)، که در سال ۲۰۱۳ راه‌اندازی شد، به دلیل تخصیص ناکافی آب و بی‌عملی سیاسی شکست خورده است. تنها ۱۰ درصد از جریان زیست‌محیطی سالانه وعده داده شده ۳،۱۰۰ میلیون متر مکعب تحویل داده شده است.
 
در داخل ایران، این بحران تنش‌های قومی را تشدید کرده و جوامع آذربایجانی دولت مرکزی را به بی‌توجهی متهم می‌کنند. اعتراضات در تبریز در سال ۲۰۲۲ با شعار‌هایی مانند «انتقام تو را می‌گیریم، ارومیه!» خشم عمیق را منعکس کرد. تحقیقات ترکیه‌ای از دانشگاه آنکارا تنش‌های مشابهی را در حوضه دریاچه وان برجسته می‌کند، جایی که سوءمدیریت باعث ناآرامی‌های محلی شده است.
 
تراژدی دریاچه ارومیه هشداری آشکار از اتفاقی است که وقتی جاه‌طلبی‌های انسانی از مدیریت زیست‌محیطی پیشی می‌گیرد، رخ می‌دهد.
 
 اکوسیستم دریاچه از بین رفته، خط حیات اقتصادی آن قطع شده و اهمیت فرهنگی آن فرسایش یافته است. با این حال، روزنه‌هایی از امید باقی است. مطالعه‌ای در سال ۲۰۲۴ در گزارش‌های علمی نشان می‌دهد که کاهش ۴۰ درصدی مصرف آب کشاورزی می‌تواند هیدرولوژی حوضه را تثبیت کند، هرچند اجرا همچنان دشوار است.
 
شکست ULRP نیاز به سیاست‌های پویا و آگاه از اقلیم، مانند سهمیه‌های آب تطبیقی و حفظ تالاب‌ها را برجسته می‌کند. همکاری بین‌المللی، مانند طرح انتقال آب دریای خزر که شکست خورد، می‌تواند با بودجه و دقت علمی بهتر دوباره بررسی شود.
 
در نهایت، سؤال تلخ این است: آیا جهان می‌توانند از این فاجعه ایرانی درس بگیرند تا از دریاچه آرال یا دریاچه چاد بعدی جلوگیری کنند؟ یا بستر خشک ارومیه به عنوان بنای یادبود شکست بشریت در عمل باقی خواهد ماند؟/ دکتر کریم رامه
Googleافزودن تابناک به منابع ترجیحی گوگل

تابناک را در شبکه های اجتماعی دنبال کنید

اشتراک گذاری

گزارش خطای خبر

اگر اشتباهی در این خبر دیدید، به تحریریه اطلاع دهید.

نظرات بینندگان

انتشار یافته:
۳۲
در انتظار بررسی:
۰
غیرقابل انتشار:
۱۵
ناشناس
در پاسخ به ناشناس

در کشور کویری ایران مصرف میلیاردها مترمکعب آب برای تولید هندوانه کیلویی ده هزار تومانی و امثالهم به هیچ عنوان صحیح نیست

ناشناس

امور مالی دو علم داریم یکی حسابداری یکی اقتصاد. حسابداری کاری به علت و هزینه فایده و راههای دیگر و بهینه کردن ندارد فقط سند ها و فاکتورها را ثبت می کند که بدهکار و بستانکار تراز باشد ولی در اقتصاد می گوید آقا این کار چه قدر سود دارد مثلا تو یک نیلون خرج کردی که پنج هزارتومان سود کنی اشتباه است. برای مقداری هندوانه زمین ترک خورده و داغون شده مقرون به صرفه نیست . حالا در مدیریت منابع آب حداکثر در حد حسابداری و دریافت پول حق آبه و مجوز بوده است.

ناشناس
در پاسخ به ناشناس

در کشاورزی غیر اصولی و بیش از حد کلی آب حروم می شود . اطراف دریاچه ارومیه هزاران هکتار سیب و یونجه و چغندر که چند روز یک بار یا حداقل هفته ای یک بار کلی آب می خواهد دیگر نه رودی می ماند نه آب زیرزمینی نه دریاچه ای

ناشناس
در پاسخ به ز

دریاچه هامون و تالاب گاو خونی رو هم بهش اضافه کن

ناشناس

عیسی جان ماموریت با موفقیت انجام شد

ناشناس
در پاسخ به ناشناس

خودشون بلدن

ناشناس
در پاسخ به ناشناس

بابا دست از سر خلیج فارس بردارید. خیلی برق داریم برای کل ایران می خواهید از دریای عمان و خلیج فارس آب پمپاژکنید؟

ناشناس

سلام
خوب وزیران نیرو ومدیر عامل شرکت مدیریت منابع اب و ریس حوضه ابریز پاسخگو باشن در دادگاه..

خسروعسکری

فرمول آب هارا باورکنید اینهمه ابر داریم

ناشناس
در پاسخ به ناشناس

خوب کرد الانشم مجدد باید تاکید کرد چاههای خود مردم طماع بی تاثیر نیست

ناشناس

اون میلیارد دلارهایی که از خارج برای احیا ارومیه اهدا شدن کجا خرج شدن؟ بخصوص اون پولی که ژاپن داده اون پول کجاست؟

ناشناس
در پاسخ به ناشناس

حسن روحانی توی پنت هاوس هزار میلیاردی ساکنه

ناشناس
در پاسخ به ناشناس

تو جیب کلانتری و امثالهم

ناشناس

منتظر خشک کردن خزر هستیم.

ناشناس

در سال ۸۴ دریاچه اورمیه ۳۰میلیارد متر مکعب اب داشت و در سال ۹۲ این مقدار به نیم میلیارد متر مکعب رسید حالا پیدا کنید پرتقال فروش را

ناشناس
در پاسخ به ناشناس

آی آفرین به تیز بینی شما
این هم یکی از معجزات او است

ناشناس

صحبت های خانم ابتکار را گوش کنید تا ببینید چطور مدیران بی کفایت همگام با مردم نا آگاه فرمان مرگ دریاچه را صادر کردند.

ناشناس
در پاسخ به ناشناس

کشاورزان منطقه هم بی تقصیر نیستند .

ناشناس

مناسب برای کنسرت .

حسن

در ابتدای انقلاب نظر بزرگان ارومیه این بود که ریختن اب شیرین رودخانه ها به دریاچه شور کفران نعمت الهی است بنابراین باید جلو رود ها سد بزنیم و کشاورزی را توسعه دهیم . این کار را با پول دولت انجام دادند و دریاچه را خشکاندند . به همین سادگی .

دیدگاه خود را بنویسید

سایت تابناک از انتشار نظرات حاوی توهین و افترا و نوشته شده با حروف لاتین (فینگیلیش) معذور است.

تابناک در صفحهٔ اصلی گوشی

با افزودن تابناک به صفحهٔ اصلی، همین نسخهٔ سایت را با یک لمس باز کنید.

  1. در مرورگر، دکمهٔ اشتراک‌گذاری را بزنید. این دکمه ممکن است داخل منوی مرورگر باشد.
  2. گزینهٔ افزودن به صفحهٔ اصلی (Add to Home Screen) را انتخاب کنید.
  3. اگر گزینهٔ Open as Web App نمایش داده شد، آن را روشن نگه دارید و افزودن (Add) را بزنید.

اگر این گزینه را نمی‌بینید، صفحه را در مرورگر Safari باز کنید.