تسهیلات مسکن جوانان زیر سایه تورم/ وام ۴ میلیاردی برای ۱۵ سال بعد؛ آن زمان یک متر خانه چند است؟

کاهش ارزش پول ملی، پدیده‌ای است که آثار آن در بخش‌های مختلف اقتصاد به‌وضوح دیده می‌شود؛ از سفره خانوار گرفته تا بازار مسکن. یکی از مصادیق و نمونه های قابل‌تأمل این روند، سرنوشت «تسهیلات مسکن جوانان» است؛ وامی که قرار بود سکوی پرتابی برای خانه‌دار شدن نسل جوان باشد، اما امروز بیش از هر چیز، با یک پرسش اساسی روبه‌روست: آیا این تسهیلات، با در نظر گرفتن تورم مزمن و افت مستمر ارزش ریال، هنوز کارآمد است؟

به گزارش سرویس اقتصادی تابناک؛ سیاست‌گذار پولی طی سال‌های گذشته و در راستای حمایت از خانه‌دار شدن جوانان، طرحی را با عنوان «تسهیلات مسکن جوانان» طراحی و اجرا کرده است. سازوکار این وام به این صورت است که متقاضی پس از افتتاح حساب در بانک عامل، موظف است در یک دوره چندساله، به‌صورت ماهانه مبالغ مشخصی را واریز کند تا در نهایت، امکان دریافت تسهیلات مسکن برای او فراهم شود. نکته مهم آن است که سقف وام، بسته به سال افتتاح حساب و محل سکونت، متغیر است و برای هر سال، ارقام متفاوتی اعلام می‌شود.

انتظار پانزده‌ساله!!

برای مثال، سقف این تسهیلات برای متقاضیان تهرانی که در سال ۱۴۰۰ حساب افتتاح کرده‌اند، یک میلیارد تومان بوده است. این رقم برای ثبت‌نام‌کنندگان سال ۱۴۰۱ به دو میلیارد تومان افزایش یافت و برای افرادی که در سال ۱۴۰۲ اقدام به افتتاح حساب کرده‌اند، سقف تسهیلات چهار میلیارد تومان در نظر گرفته شده است؛ رقمی که البته نه در کوتاه‌مدت، بلکه با یک شرط مهم پرداخت می‌شود: انتظار پانزده‌ساله!!

تسهیلات حساب پس‌انداز مسکن جوانان به گونه‌ای طراحی شده که متقاضی پس از حداقل پنج سال سپرده‌گذاری، امکان دریافت وام را دارد، اما در صورت صبر کردن تا پانزده سال و ادامه واریزهای ماهانه، می‌تواند از سقف بالاتری بهره‌مند شود. به بیان دیگر، صبر بیشتر مساوی است با وام بزرگ‌تر. اما آیا این معادله، در اقتصادی با تورم بالا همچنان معتبر است؟

بر اساس اعلام بانک عامل، متقاضی تهرانی که در سال ۱۴۰۲ حساب افتتاح کرده، اگر پس از پنج سال، یعنی در سال ۱۴۰۷ درخواست وام بدهد، رقمی حدود یک میلیارد و ۶۰۰ میلیون تومان دریافت خواهد کرد. اما اگر بخواهد به سقف چهار میلیارد تومانی برسد، باید پانزده سال کامل، واریز ماهانه داشته باشد. این واریزها نیز پلکانی است: از سال اول تا پایان سال پنجم، ماهانه یک میلیون و ۱۵۱ هزار تومان؛ از سال ششم تا دهم، ماهانه یک میلیون و ۷۲۷ هزار تومان؛ و از سال یازدهم تا پانزدهم، ماهانه ۲ میلیون و ۳۰۰ هزار تومان. در پایان این دوره، وام چهار میلیارد تومانی پرداخت می‌شود که بازپرداخت آن نیز حداکثر ۲۰ ساله و به‌صورت ساده و پلکانی خواهد بود.

اما مسئله اصلی، نه تعداد صفرهای وام است و نه جدول واریزهای ماهانه؛ بلکه «ارزش واقعی» این چهار میلیارد تومان در سال ۱۴۱۷ است. پرسش اساسی اینجاست: آیا سیاست‌گذار پولی و بانک عامل، اثر فرسایش ارزش ریال در یک بازه پانزده‌ساله را در محاسبات خود لحاظ کرده‌اند؟ چهار میلیارد تومان در سال ۱۴۱۷، چه نسبتی با قیمت مسکن خواهد داشت؟ آیا با این رقم، می‌توان خانه‌ای خرید یا حتی سهم قابل‌توجهی از بهای آن را تأمین کرد؟

در شرایطی که طی یک دهه گذشته، قیمت مسکن در تهران چندین برابر شده، تصور اینکه در سال ۱۴۱۷، چهار میلیارد تومان بتواند گره‌ای جدی از مشکل مسکن باز کند، برای بسیاری از کارشناسان و حتی متقاضیان، محل تردید است. این تردید زمانی پررنگ‌تر می‌شود که بدانیم فرد متقاضی، از همین امروز و به امید خانه‌دار شدن در آینده، ماهانه بخشی از درآمد خود را به حساب بانکی واریز می‌کند؛ بدون آنکه اطمینان روشنی از کارآمدی این سرمایه‌گذاری داشته باشد.

راهکار پیشنهادی

در همین چارچوب، برخی صاحب‌نظران معتقدند سیاست فعلی نیازمند بازنگری جدی است. به باور آنان، به‌جای تعیین یک رقم ثابت ریالی برای پانزده سال بعد، منطقی‌تر آن است که بانک عامل، تعهدی مبتنی بر «ارزش واقعی مسکن» ارائه دهد. برای مثال، تضمین پرداخت درصد مشخصی از ارزش روز ملک خریداری‌شده – مثلاً ۵۰ درصد – می‌تواند این تسهیلات را به ابزاری واقعی و جذاب برای جوانان تبدیل کند؛ ابزاری که در برابر تورم، مصون‌تر باشد و امید به خانه‌دار شدن را زنده نگه دارد.

در غیر این صورت، تسهیلات مسکن جوانان، بیش از آنکه یک حمایت مؤثر باشد، ممکن است به نمادی از شکاف میان سیاست‌گذاری و واقعیت‌های اقتصادی بدل شود؛ شکافی که هر سال، با افت ارزش پول ملی، عمیق‌تر می‌شود.