دیدگاه کارشناسان شورای روابط خارجی آمریکا درباره نشست شنژن
نشست شنژن بیشتر نمایش بود؛ یالتایی در کار نبود/ رهبران به مسائل مهم چون اوکراین و ایران نپرداختند
کارشناسان شورای روابط خارجی آمریکا معتقدند نشست شنژن بیشتر جنبه نمایشی داشت تا توافق درباره مسائل مهم.

به گزارش خبرنگار بین الملل تابناک، شورای روابط خارجی آمریکا با بررسی دیدگاه ۶ کارشناس مسائل چین به بررسی نشست شنژن میان سران سه کشور چین، آمریکا و روسیه پرداخته که در ادامه آمده است.
برای نخستین بار، نشستی سهجانبه برگزار شد که رهبران ایالات متحده، چین و روسیه را در یک مکان گرد هم آورد؛ آن هم در شرایطی که جنگ اوکراین و آتشبس تجاری میان آمریکا و چین همچنان از مهمترین مسائل بینالمللی هستند.
بیشتر بخوانید:
ایران در معادلات شنژن؛ اشتراک منافع آمریکا و چین بر سر هرمز و پرونده هستهای تهران؟
کارشناسان شورای روابط خارجی آمریکا بررسی میکنند که در این نشست چه اتفاقی افتاد و پیامدهای آن برای آینده چه خواهد بود.
دونالد ترامپ، شی جینپینگ و ولادیمیر پوتین روز پنجشنبه، در حاشیه اجلاس همکاری اقتصادی آسیا و اقیانوسیه (APEC) ، در شهر شنژن چین، در نخستین نشست سهجانبه رهبران آمریکا، چین و روسیه گرد هم نشستند.
شی جینپینگ در سخنان آغازین خود گفت: «تعامل مثبت میان ما اختیاری نیست، بلکه ضرورتی اجتنابناپذیر است.»
ترامپ نیز گفت این سه کشور در موقعیتی منحصربهفرد قرار دارند تا دشوارترین مسائل جهان، از جمله کاهش زرادخانههای هستهای جهان، را حلوفصل کنند.
بااینحال، هنوز مشخص نیست که این نشست واقعاً به نتایج ملموسی منجر خواهد شد یا خیر.
دستاوردهای نشست و پیامدهای آن برای کنترل تسلیحات هستهای، جنگ اوکراین و آتشبس تجاری آمریکا و چین همچنان در حال بررسی است.
در این مقاله، مایکل فرومن، رئیس شورای روابط خارجی آمریکا، و پنج کارشناس این شورا دیدگاههای خود را درباره مهمترین نتایج نشست مطرح میکنند:
مواضع سه رهبر چه بود؟
دونالد ترامپ: «هیچ مشکلی تاکنون با رویکرد قدیمیِ خودداری از گفتوگو درباره آنها حل نشده است. بنابراین، هیچ صلحی نیز با رد فرصتهای تعامل و گفتوگو برقرار نشده است.»
شی جینپینگ: «سه کشور ما بهعنوان قدرتهای پیشرو جهان و اعضای دائم شورای امنیت سازمان ملل متحد، باید الگویی شایسته ارائه دهند؛ با همکاری یکدیگر به چالشهای جهانی پاسخ دهند، از صلح و ثبات در سراسر جهان حمایت کنند و سهم خود را در پیشبرد آرمان پیشرفت بشریت افزایش دهند.»
ولادیمیر پوتین: «ما از اعضای بنیانگذار سازمان ملل متحد بودیم و بنابراین مسئولیتی ویژه در حفظ و تقویت نظام حقوق بینالملل داریم؛ نظامی که با تأسیس این سازمان جهانی شکل گرفت.»
پس از نشست چه اتفاقی افتاد؟
سه کشور یک اعلامیه مشترک چهاربندی با عنوان «اعلامیه سران آمریکا، روسیه و چین در مسیر صلح» منتشر کردند که در آن رهبران سه کشور بر موارد زیر تأکید کردند:
۱. اصلاح سازمان ملل متحد.
۲. افزایش تولید و عرضه فرآوردههای نفتی پالایششده بهمنظور تأمین منافع همه کشورها.
۳. حمایت از اصل رضایت دولتها و احترام به مصونیت مقامات دولتی.
۴. انجام گفتوگو درباره کاهش خطرات هستهای و جلوگیری از اشاعه سلاحهای هستهای.
دیدگاه شش کارشناس شورای روابط خارجی آمریکا
۱. مایکل فرومن– رئیس شورای روابط خارجی آمریکا: در حال حاضر، هیاهوی فراوان بدون دستاورد قابل توجه
پس از سفر رئیسجمهور ترامپ به اجلاس اپک، همه میتوانیم نفس راحتی بکشیم؛ زیرا نگرانیها و اشارهها درباره شکلگیری نسخه دوم کنفرانس یالتا بیش از اندازه بزرگنمایی شده بود.
اوکراین و تایوان، اگرچه در میز مذاکرات حضور نداشتند، اما موضوع معامله و توافق نیز قرار نگرفتند.
در این نشست، جلوههای ظاهری بر محتوای واقعی غلبه داشتند.
پرسش اصلی این است که آیا این اتحاد سهجانبه دوام خواهد آورد و آیا دستکم در دوره دولت فعلی آمریکا، به سازوکاری با محتوای واقعیتر و عملیتر تبدیل خواهد شد یا خیر.
اگرچه سفر ترامپ به مانیل در سایه نشست سهجانبه شنژن قرار گرفت، اما این سفر احتمالاً برای جایگاه آمریکا در جهان پیامدهای مهمتری داشت.
ایالات متحده توافقهای تجاری خود با فیلیپین و تایلند را پیش برد و ترامپ با مارک کارنی، نخستوزیر کانادا، دیدار کرد.
شاید مهمترین تحول، برگزاری نخستین نشست گروه چهارجانبه کواد (شامل آمریکا، استرالیا، هند و ژاپن) در دوره دوم ریاستجمهوری ترامپ بود که طی آن کشورها درباره تأمین امنیت زنجیرههای عرضه مواد معدنی حیاتی به توافق رسیدند.
ترامپ گفته است که آمریکا طی ده ماه آینده به «تمام آنچه در زمینه عناصر خاکی کمیاب نیاز دارد» دست خواهد یافت.
با توجه به پیامدهای ماجرای انویدیا و انتخابات میاندورهای آمریکا که موجب بازنگری در راهبرد واشنگتن در قبال چین شدهاند، یکی از پرسشهای مهم این است که آیا آتشبس شکننده تجاری میان واشنگتن و پکن در معرض خطر قرار دارد یا خیر.
شی جینپینگ ممکن است در واکنش به اجرای سختگیرانهتر محدودیتهای صادرات تراشه از سوی آمریکا، محدودیتهای مربوط به عناصر خاکی کمیاب یا سایر بخشهای زنجیره تأمین را تشدید کند.
ماه آینده، در اجلاس گروه بیست در فلوریدا، فرصت خواهیم داشت تا مرحله بعدی این تحولات را ارزیابی کنیم.
۲. «راش دوشی» پژوهشگر ارشد مطالعات آسیا و مدیر ابتکار راهبرد چین در شورای روابط خارجی آمریکا: چرا شی میزبان نشست شد و چه چیزی به دست آورد؟
نشست سهجانبه چین و روسیه تصویری بسیار قدرتمند ایجاد کرد: شی جینپینگ در مرکز یک سالن بزرگ قرار گرفته بود و رؤسای جمهور آمریکا و روسیه در دو سوی او نشسته بودند؛ رهبر چین بود که آنها را گرد هم آورده بود.
برای بسیاری از ناظران، این تصویر چنین پیامی داشت که جهان بیش از پیش حول محور قدرت و ترجیحات پکن میچرخد.
این تصویر بهویژه برای متحدان آمریکا نگرانکننده بود؛ زیرا این تصور را ایجاد میکرد که واشنگتن تعامل با دیگر قدرتهای بزرگ را بر همکاری با شرکای خود در اولویت قرار میدهد.
حتی میتوان نشانهای ملموس از این اولویتبندی مشاهده کرد: نشست سهجانبه ترامپ با پوتین و شی، دو برابر نشست ترامپ با گروه کواد در مانیل، یعنی استرالیا، هند و ژاپن، که دو روز پیش برگزار شده بود، طول کشید.
این هزینههای نمادین با هیچ دستاورد واقعی و ماهوی جبران نشدند.
نشست سهجانبه تقریباً هیچ نتیجه اساسی و قابلتوجهی نداشت. بیانیه مشترک موسوم به بیانیه مشترک، مهمترین مسائل را نادیده گرفت؛ از جمله اوکراین و ایران.
نشست دوجانبه ترامپ و شی نیز پیشرفت چندانی به همراه نداشت؛ بهویژه در زمینه نزدیکشدن موعد انقضای آتشبس تجاری در ماه ژانویه. اکنون این آتشبس با فشارهای جدیدی مواجه شده است.
پکن برخلاف مفاد آتشبس، عرضه عناصر خاکی کمیاب را محدود کرده است. از سوی دیگر، کنگره جدید آمریکا نیز در راه است؛ کنگرهای که تمایل بیشتری به مهار رویکرد سازشکارانه ترامپ و پیشبرد محدودیتهای صادراتی در پی رسوایی انویدیا خواهد داشت.
پکن همواره تنشزدایی کنونی را نه بهعنوان ثبات راهبردی واقعی، بلکه صرفاً یک وقفه تاکتیکی تلقی کرده است؛ و در استفاده از این فرصت، عملکرد بهتری نسبت به واشنگتن داشته است.
چین طی یک سال گذشته:
- عرضه عناصر خاکی کمیاب را محدود کرده است.
- نظام کنترل صادرات خود را سختگیرانهتر کرده است.
- گلوگاههای زنجیره تأمین سایر کشورها را شناسایی کرده تا بتواند از آنها برای اعمال فشار استفاده کند.
- اقدامات فشارآمیز خود علیه ژاپن و فیلیپین را افزایش داده است.
شی جینپینگ ممکن است شنژن را با این تصور ترک کند که موقعیت چانهزنی قدرتمندتری به دست آورده است؛ چراکه میزبان ترامپ بوده و نخستین نشست تاریخی سهجانبه را برگزار کرده است.
اما با افزایش تنشها، ممکن است بهزودی با طرف مقابلی روبرو شود که فضای مانور کمتری دارد و انگیزه کمتری نیز برای عقبنشینی و انعطاف نشاندادن خواهد داشت.
۳. «توماس گراهام» پژوهشگر برجسته کرسی هنری کیسینجر در شورای روابط خارجی آمریکا: پوتین از بازگشت به صحنه جهانی چه چیزی به دست آورد؟
ولادیمیر پوتین به چیزی که میخواست دست یافت: تصویری از خودش در کنار رهبران دو ابرقدرت واقعی جهان، یعنی ایالات متحده و چین.
این تصویر، جایگاه روسیه را بهعنوان یک قدرت بزرگ و موقعیت شخص پوتین را بهعنوان یک رهبر جهانی تأیید کرد.
این تصویر مشترک، در کنار عکس خانوادگی با حضور بیست رهبر دیگر جهان، بهروشنی نشان داد که تلاش اروپاییها برای منزویکردن دیپلماتیک روسیه شکست خورده است.
البته همهچیز برای پوتین مثبت نبود.
شی جینپینگ بهروشنی نشان داد که پوتین را همسطح خود یا دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، نمیداند؛ زیرا برخلاف رفتاری که با رهبر آمریکا داشت، شخصاً در فرودگاه از پوتین استقبال نکرد.
در همین حال، نشست سهجانبه، همانطور که انتظار میرفت، در مسائل ماهوی دستاورد چندانی نداشت.
بهویژه، در بیانیه مشترک هیچ اشارهای به جنگ روسیه و اوکراین نشده بود؛ موضوعی که پوتین در ابتدا پیشنهاد کرده بود در نشست درباره آن گفتوگو شود.
البته این موضوع در مرکز مذاکرات دوجانبه قبلی پوتین با ترامپ قرار داشت.
تاکنون هیچ نشانهای وجود ندارد که آن دو در زمینه حلوفصل اختلافات ارضی و تضمینهای امنیتی برای روسیه و اوکراین، که برای پایاندادن به جنگ ضروری هستند، پیشرفتی حاصل کرده باشند.
این موضوع نیز مطابق انتظار بود.
۴. «لیانا فیکس» پژوهشگر ارشد امور اروپا و مدیر ابتکار تأمین امنیت آینده اوکراین در شورای روابط خارجی آمریکا: نشست سهجانبه چه تأثیری بر اروپا و اوکراین دارد؟
نشست سهجانبه، جایگاه روسیه را در صحنه جهانی بهعنوان یک قدرت بزرگ، همتراز با آمریکا و چین، تقویت کرد؛ درحالیکه در مقابل، دستاوردهای عملی بسیار اندکی به همراه داشت.
برای اروپاییها مایه آسودگی خاطر بود که بیانیه پایانی نشست شامل هیچگونه امتیازی در زمینه اوکراین یا امنیت اروپا نشد و به نظر نمیرسد این موضوعات در مذاکرات نیز جایگاه برجستهای داشته باشند.
همزمان با برگزاری نشست سهجانبه، حامیان اوکراین در برلین گرد هم آمدند تا در برابر این نشست، موضعی متفاوت و متقابل نشان دهند.
این اقدام پیام قدرتمندی در برابر برداشتهایی بود که نشست سهجانبه را نوعی یالتای جدید، یعنی تقسیم جهان به حوزههای نفوذ قدرتهای بزرگ، تلقی میکردند.
امیدبخشترین نتیجه بیانیه نهایی شاید تعهد سه کشور به آغاز گفتوگو درباره کاهش خطرات هستهای و جلوگیری از اشاعه سلاحهای هستهای باشد.
ایالات متحده مدتهاست اصرار دارد که چین، با توجه به گسترش زرادخانه هستهای خود، باید در مذاکرات مربوط به کنترل تسلیحات هستهای مشارکت داشته باشد؛ درخواستی که چین در گذشته آن را رد میکرد.
البته «کاهش خطرات هستهای» با «کنترل تسلیحات هستهای» تفاوت زیادی دارد، اما همین تحول نیز قابل استقبال است.
۵. «ارین دامباخر» پژوهشگر ارشد امنیت هستهای کرسی استنتون و مدیر برنامه دفاع و امنیت ملی در شورای روابط خارجی: آیا گفتوگوهای مربوط به کنترل تسلیحات هستهای محتوای واقعی داشت؟
عبارت «جنگ هستهای را نمیتوان پیروز شد و هرگز نباید آن را آغاز کرد» ، تاکنون در چند مقطع تکرار شده است:
- در سال ۱۹۸۵ از سوی ایالات متحده و اتحاد جماهیر شوروی.
- در سال ۲۰۲۲ از سوی پنج عضو دائم شورای امنیت سازمان ملل متحد.
- و اکنون بار دیگر در سال ۲۰۲۶، در جریان نشست سهجانبه رؤسای جمهور ترامپ، شی جینپینگ و پوتین.
بدون تردید، این نشانه مثبتی است که این رهبران قصد دارند از وقوع جنگ هستهای جلوگیری کنند.
اما همانطور که انتظار میرفت، به دلیل نبود مقدمات و مذاکرات کارشناسی قابلتوجه در سطوح پایینتر، تنها موضع معناداری که سه کشور توانستند درباره تسلیحات هستهای بر سر آن توافق کنند، تکرار عبارتی بود که پیشتر نیز بارها به کار برده شده و جهان بیش از چهل سال است آن را شنیده است.
معاهدات هستهای گذشته، مانند پیمان «استارت جدید» (New START) ، شامل فصلهای مفصلی درباره بایدها و نبایدها، سازوکارهای راستیآزمایی از جمله بازرسیهای میدانی و محدودیتهایی برای اندازه زرادخانههای هستهای بودند.
بیانیه کنونی فاصله زیادی با یک توافق واقعی در زمینه کنترل تسلیحات دارد.
بااینحال، میتوان آن را پیشپرداختی معقول برای ایجاد ثبات دانست.
نکته قابلتوجه این است که سه کشور توافق کردند گفتوگوها را هم در زمینه کاهش خطرات هستهای و هم در زمینه جلوگیری از اشاعه تسلیحات هستهای ادامه دهند.
موضوع نخست به کشورهای دارای سلاح هستهای، از جمله خود این سه کشور، اشاره دارد و موضوع دوم به جلوگیری از گسترش سلاحهای هستهای مربوط میشود.
باید منتظر ماند و دید این گفتوگوها در عمل به چه نتایجی منجر خواهند شد.
ترامپ نسبت به ایران نگرانی دارد، اما پوتین و شی جینپینگ احتمالاً متحدان آمریکا را نیز در محاسبات خود مدنظر دارند.
آنها نمیخواهند کشورهایی مانند آلمان، ژاپن، لهستان یا کره جنوبی، در صورت تضعیف تعهدات امنیتی آمریکا نسبت به دفاع از آنها، به فکر ایجاد زرادخانه هستهای مستقل خود بیفتند.
۶. «کریس مکگوایر» پژوهشگر ارشد چین و فناوریهای نوظهور در شورای روابط خارجی: آیا پس از تحولات مربوط به کنترل صادرات، رابطه آمریکا و چین تغییر کرده است؟
بعید است سفر ترامپ به چین به یک دستاورد تجاری بزرگتر منجر شود؛ و اساساً نباید هم چنین انتظاری داشت.
نگرانیهای امنیت ملی که در پس تنشهای تجاری آمریکا و چین در حوزه فناوری قرار دارند، همزمان با افزایش سریع توانمندیهای هوش مصنوعی، رو به افزایش هستند.
در نتیجه، هر دو کشور مدعی پایبندی به آتشبس تجاری توافقشده در بوسان در سال گذشته هستند، اما همزمان در پشت پرده به یکدیگر ضربه میزنند.
صادرات عناصر خاکی کمیاب چین به ایالات متحده و کشورهای متحد آن همچنان کاهش یافته است. همچنین چین به اعمال محدودیتهای صادراتی جدید بر محصولاتی مانند پهپادها، فناوری هوش مصنوعی و تجهیزات تولید پنلهای خورشیدی ادامه میدهد.
روز دوشنبه، ایالات متحده اقداماتی را که مدتها انتظار آن میرفت برای بستن حفرههای موجود در نظام کنترل صادرات انجام داد؛ حفرههایی که به چین امکان دسترسی به پیشرفتهترین تراشههای هوش مصنوعی را میدادند.
این اقدامات هم قاچاق تراشههای چینی از طریق جنوب شرق آسیا را محدود میکند و هم مانع از آن میشود که شرکتهای چینی برای دسترسی به تراشههایی که خرید مستقیم آنها برایشان ممنوع است، از طریق اجاره و سایر روشها اقدام کنند.
چین از این حفرههای قانونی برای دسترسی سالانه به تراشههای پیشرفته هوش مصنوعی به ارزش دهها میلیارد دلار استفاده میکرد.
این اقدامات آمریکا قابل استقبال هستند و نشان میدهند که واشنگتن بار دیگر به استفاده از کنترل صادرات بهعنوان ابزاری برای حفظ برتری آمریکا در حوزه هوش مصنوعی متعهد شده است.
این اقدامات همچنین نشان میدهد که دولت آمریکا معتقد است میتواند خطر واکنش تلافیجویانه چین به محدودیتهای صادراتی آمریکا را مدیریت کند.
ایالات متحده همچنان گزینههای اقتصادی دیگری برای تشدید فشار در اختیار دارد و باید این موضوع را بهصورت غیرعلنی به چین یادآوری کند.
بااینحال، همانطور که یکی از مقامهای ارشد آمریکایی این هفته اشاره کرد، ممکن است چین واکنش تلافیجویانه قابلتوجهی نشان ندهد؛ زیرا بهطور علنی اعلام کرده است که در قاچاق تراشههای هوش مصنوعی نقشی ندارد.
۷. چه تحولاتی را باید در آینده دنبال کرد؟
کارشناسان شورای روابط خارجی آمریکا چهار موضوع را برای پیگیری در آینده مهم میدانند:
۱. دیدار مجدد ترامپ و شی جینپینگ در میامی
ترامپ و شی بار دیگر در اجلاس گروه بیست (G۲۰) در میامی دیدار خواهند کرد.
این اجلاس قرار است روزهای ۱۴ و ۱۵ دسامبر در مجموعه تفریحی ترامپ در دورال فلوریدا برگزار شود و انتظار میرود شی جینپینگ نیز در آن شرکت کند.
از پوتین نیز دعوت شده است، اما هنوز مشخص نیست که آیا او در این نشست حضور خواهد یافت یا خیر.
این اجلاس فرصت بعدی رهبران برای پیشبرد هرگونه توافق یا تفاهمی خواهد بود که در مذاکرات شنژن شکل گرفته است.
۲. پایان آتشبس تجاری آمریکا و چین در ۱۰ ژانویه ۲۰۲۷
آتشبس تجاری میان آمریکا و چین در تاریخ ۱۰ ژانویه ۲۰۲۷ به پایان خواهد رسید.
دو کشور این آتشبس را تمدید کردند تا فرصت بیشتری برای دستیابی به یک توافق تجاری گستردهتر داشته باشند؛ اما زمان برای تمدید مجدد این توافق رو به پایان است.
۳. آیا مذاکرات بیشتری درباره اوکراین انجام خواهد شد؟
ایالات متحده در اوایل ماه نوامبر، چهارمین دور مذاکرات روسیه و اوکراین را در ابوظبی میانجیگری کرد.
دورهای قبلی مذاکرات همگی بدون دستیابی به توافقی ملموس پایان یافتند.
اکنون باید دید آیا مذاکرات جدیدی برگزار خواهد شد یا خیر.
۴. آیا روسیه و چین در مسئله ایران نقشی خواهند داشت؟
مقامهای آمریکایی اعلام کرده بودند که ترامپ قصد دارد موضوع جنگ را مطرح کند؛ اما مشخص نکردند که مسکو یا پکن قرار است چه نقشی، در صورت وجود، در حلوفصل این مناقشه ایفا کنند.
تابناک را در شبکه های اجتماعی دنبال کنید
نظرات بینندگان
هنوز دیدگاهی منتشر نشده است.
دیدگاه خود را بنویسید
سایت تابناک از انتشار نظرات حاوی توهین و افترا و نوشته شده با حروف لاتین (فینگیلیش) معذور است.