شش پهپاد آمریکایی در تور جنگ الکترونیک ایران؛ ماجرای شکار MQM-۱۷۰ها در قشم
شش پهپاد آمریکایی در محدوده قشم زمینگیر شدند؛ این بار بدون آنکه آسمان با شلیک موشک روشن شود.

به گزارش سرویس امنیتی و دفاعی تابناک، شش پهپاد آمریکایی MQM-۱۷۰ دیگر به مأموریت خود در محدوده خلیج فارس و تنگه هرمز ادامه ندادند. ماجرا از غرب تنگه هرمز آغاز شد و به محدوده جزیره قشم رسید؛ جایی که سامانههای جنگ الکترونیک ایران، بنا بر اعلام سپاه، توانستند کنترل پرندههای بدون سرنشین آمریکایی را مختل کنند و آنها را به زمین بنشانند. از ۷ تا ۱۴ آبان ۱۴۰۵، خبر زمینگیر شدن این پهپادها در چند مرحله منتشر شد و شمار آنها به شش فروند رسید؛ اتفاقی که اهمیت آن فقط در تعداد پرندهها نیست، بلکه در روشی است که برای مقابله با آنها به کار گرفته شده است.
در نخستین اطلاعیه، سپاه از زمینگیر کردن یک فروند MQM-۱۷۰ در غرب تنگه هرمز خبر داد. پس از آن، خبر یک مورد دیگر در محدوده قشم منتشر شد. در ۱۲ آبان، دو پهپاد دیگر به این فهرست اضافه شدند و دو روز بعد نیز روابط عمومی سپاه از پنجمین و ششمین مورد خبر داد. تکرار این اتفاق در فاصلهای کوتاه، یک پرسش فنی را به میان میآورد: چگونه میتوان یک پرنده بدون سرنشین را در آسمان متوقف کرد، بدون آنکه برای سرنگونی آن موشک شلیک شود؟
MQM-۱۷۰؛ پرندهای که قرار بود هدف باشد، نه شکار
MQM-۱۷۰ Outlaw محصول شرکت آمریکایی Griffon Aerospace است؛ پهپادی که در اصل برای ایفای نقش هدف هوایی در تمرینهای نظامی و ارزیابی سامانههای پدافندی طراحی شده است. این پرنده میتواند شرایط پروازی یک هدف را شبیهسازی کند تا رادارها، سامانههای رهگیری و اپراتورهای پدافند در شرایط نزدیک به واقعیت آزمایش شوند. با نصب تجهیزات مختلف، امکان استفاده از آن برای مأموریتهای شناسایی و نظارت نیز وجود دارد.
این پهپاد در رده پرندههای کوچکتر و سبکتر قرار میگیرد و با MQ-۹ Reaper یا دیگر پهپادهای بزرگ آمریکایی قابل مقایسه نیست. اما کوچک بودن به معنای بیاهمیت بودن آن نیست. یک پرنده بدون سرنشین که بتواند در محدودهای حساس پرواز کند، داده تصویری جمعآوری کند یا واکنش سامانههای دفاعی را بسنجد، برای طرف مقابل ارزش اطلاعاتی دارد.
در واقع، مأموریت چنین پهپادی میتواند فراتر از یک پرواز معمولی باشد. اگر در محدودهای مانند قشم به پرواز درآید، دادههای مربوط به محیط پروازی، واکنش سامانههای دفاعی و شرایط عملیاتی منطقه میتواند برای تحلیلهای بعدی مورد استفاده قرار گیرد. از همین زاویه است که زمینگیر شدن آن اهمیت پیدا میکند؛ پرندهای که برای جمعآوری اطلاعات یا ارزیابی توان دفاعی وارد منطقه شده، حالا خودش به موضوع بررسی تبدیل میشود.

وقتی امواج جای موشک را میگیرند
در جنگ الکترونیک، همیشه قرار نیست هدف با اصابت یک موشک از بین برود. گاهی کافی است ارتباط پهپاد با مرکز کنترل مختل شود یا سامانه ناوبری آن نتواند اطلاعات قابل اتکایی دریافت کند. پهپادهای کنترلپذیر برای اجرای مأموریت به ارتباطات رادیویی، تجهیزات ناوبری و سامانههای هدایت وابستهاند. اختلال در این زنجیره میتواند پرنده را از مسیر مأموریت خارج کند و آن را به وضعیت اضطراری بکشاند.
پهپادها بسته به طراحی خود، پس از قطع ارتباط واکنشهای متفاوتی دارند. بعضی به نقطه مبدأ بازمیگردند، برخی وارد حالت انتظار میشوند و بعضی دیگر فرود اضطراری را انتخاب میکنند. اگر سامانه هدایت نتواند موقعیت پرنده را با دقت کافی تشخیص دهد، ادامه مأموریت نیز با مشکل روبهرو خواهد شد.
اینجا تفاوت میان «اخلال» ، «قطع ارتباط» و «تصرف کنترل» اهمیت پیدا میکند. مختل شدن لینک ارتباطی الزاماً به معنای در اختیار گرفتن کامل هدایت پهپاد نیست؛ اما اگر سامانه دفاعی بتواند پرنده را به فرود کنترلشده وادار کند، نتیجه عملیاتی بسیار مهمی به دست آمده است. در مورد پهپادهای زمینگیرشده در قشم، سپاه از بهکارگیری جنگ الکترونیک برای متوقف کردن آنها خبر داده است.
این روش از نظر اقتصادی نیز اهمیت دارد. مقابله با هر پهپاد کوچک با موشک پدافندی، همیشه انتخاب مناسبی نیست. موشک رهگیر هزینه و ظرفیت محدودی دارد و استفاده از آن برای هر هدف ارزانقیمت میتواند معادله اقتصادی دفاع را به ضرر مدافع تغییر دهد. جنگ الکترونیک این امکان را فراهم میکند که بخشی از تهدیدها بدون مصرف موشک متوقف شوند و ظرفیت آتش پدافند برای اهدافی که به انهدام فیزیکی نیاز دارند، حفظ شود.
پهپاد سالم؛ غنیمتی فراتر از یک لاشه
اگر یک پهپاد در هوا منهدم شود، بخشی از اطلاعات فنی آن از بین میرود؛ اما وقتی پرنده سالم به زمین بنشیند، ماجرا شکل دیگری پیدا میکند. متخصصان میتوانند بدنه، حسگرها، سامانههای ارتباطی، تجهیزات ناوبری و رایانه پروازی آن را بررسی کنند. حتی جزئیاتی که در تصاویر بیرونی دیده نمیشوند، ممکن است در بررسی تجهیزات داخلی آشکار شوند.
برای یک مجموعه دفاعی، چنین اطلاعاتی فقط شناخت یک مدل پهپاد نیست. بررسی تجهیزات ارتباطی و ناوبری میتواند به شناخت بهتر فناوری مورد استفاده طرف مقابل و ارزیابی نقاط ضعف و قوت آن کمک کند. این اطلاعات در طراحی سامانههای مقابلهای و بهروزرسانی روشهای دفاعی ارزشمند است.
البته سالم ماندن بدنه بهتنهایی به معنای سالم بودن تمام تجهیزات داخلی نیست. میزان اطلاعات قابل استخراج به وضعیت فرود، عملکرد سامانههای الکترونیکی و میزان آسیب احتمالی بستگی دارد. اما در مقایسه با انهدام کامل، در اختیار داشتن پرنده فرصت بسیار بیشتری برای بررسی فنی فراهم میکند.

قشم؛ نقطهای که جنگ الکترونیک اهمیت پیدا میکند
محدوده قشم و غرب تنگه هرمز از نظر جغرافیایی موقعیتی حساس دارد. این منطقه در مجاورت یکی از مهمترین مسیرهای عبور انرژی و تجارت دریایی جهان قرار گرفته و فعالیت هر پرنده شناسایی یا بدون سرنشین در آن میتواند برای طرفهای نظامی اهمیت داشته باشد. کنترل آسمان این محدوده فقط به سامانههای موشکی وابسته نیست؛ رادارها، حسگرها، سامانههای ارتباطی و تجهیزات جنگ الکترونیک نیز در این معادله نقش دارند.
زمینگیر شدن شش فروند MQM-۱۷۰، آنطور که سپاه اعلام کرده، نشان میدهد مقابله با پهپادها در این منطقه وارد مرحلهای شده که در آن استفاده از امواج و مختل کردن سامانههای الکترونیکی میتواند به اندازه آتش پدافندی اهمیت داشته باشد. این موضوع بهویژه برای مقابله با پرندههای کوچک و کمهزینه اهمیت دارد؛ اهدافی که استفاده از موشک برای انهدام هر کدام از آنها ممکن است از نظر اقتصادی و عملیاتی توجیهپذیر نباشد.
نبردهای هوایی امروز، برنده لزوماً طرفی نیست که موشک بیشتری در اختیار دارد. گاهی کنترل محیط الکترومغناطیسی، شناخت سامانه هدایت دشمن و توان مختل کردن ارتباطات، میتواند سرنوشت یک مأموریت را تغییر دهد. پهپادی که برای پرواز در آسمان منطقه وارد شده، اگر در نهایت سالم روی زمین بنشیند، دیگر فقط یک هدف از دسترفته نیست؛ مجموعهای از فناوریهاست که میتواند در اختیار طرف مقابل قرار بگیرد.
تابناک را در شبکه های اجتماعی دنبال کنید
نظرات بینندگان
هنوز دیدگاهی منتشر نشده است.
دیدگاه خود را بنویسید
سایت تابناک از انتشار نظرات حاوی توهین و افترا و نوشته شده با حروف لاتین (فینگیلیش) معذور است.