ذره بین ایمنی
پرونده ام دی EP-LCO ؛ مسافران کیشایر با چه تضمینی سوار این MD-۸۳ میشوند؟
هواپیمایی با بیش از سه دهه عمر، سابقه چندین بازگشت و دو موتور قدیمی؛ اسناد صلاحیت پروازی آن کجاست؟

به گزارش خبرنگار سرویس حمل و نقل ؛ هوانوردی تابناک،مسافر هنوز روی صندلیاش جاگیر نشده است. مهماندار در حال بررسی کمربندهاست، خلبان چکلیست پیش از پرواز را مرور میکند و هواپیما برای حرکت به سمت باند آماده میشود. همهچیز در ظاهر عادی است؛ اما یک سؤال اساسی همچنان بیپاسخ مانده: مسافری که قرار است با این هواپیما سفر کند، چقدر درباره سابقه فنی آن میداند و چه نهادی تضمین میکند تمام الزامات ایمنیاش بهروز و اجرا شده است؟
موضوع این گزارش، یک هواپیمای ام دی مشخص در ناوگان کیشایر است؛ مکدانل داگلاس MD-۸۳ با رجیستر EP-LCO. هواپیمایی که بیش از سه دهه از ساخت آن میگذرد، در طول عمر عملیاتی خود میان چند شرکت هواپیمایی جابهجا شده و در سالهای فعالیتش در ایران نیز نام آن در گزارشهایی درباره بازگشت به فرودگاه، نقص فنی، زمینگیری و انجام چکهای تعمیراتی دیده شده است.
قرار نیست صرفاً با شمردن سن هواپیما یا کنار هم گذاشتن چند رخداد، درباره صلاحیت پروازی آن حکم صادر کنیم. در هوانوردی، سن بهتنهایی معیار ناایمن بودن نیست؛ همانطور که انجام یک چک سنگین یا انتشار خبر بازگشت هواپیما به خط پروازی نیز بهتنهایی تضمینکننده ایمنی آن نیست. آنچه اهمیت دارد، وضعیت واقعی سازه، موتورها، قطعات دارای عمر محدود، سوابق تعمیراتی، اجرای دستورالعملهای اجباری و تأییدیه مرجع ناظر است.
پرسش اینجاست: آیا کیشایر و سازمان هواپیمایی کشوری حاضرند این مدارک را در اختیار افکار عمومی قرار دهند؟
-پرونده کامل ام دی را در اینجا بخوانید
-قسمت اول : ماجرای پرههایی که میتوانند یک پرواز را به خطر بیندازند
-قسمت دوم : هواپیمای یک میلیون دلاری با درآمد چندمیلیون دلاری!
-قسمت سوم: آخرین قسمت پرونده MD ؛ اگر اتفاقی بیفتد چه کسی پاسخگوست؟
هواپیمایی با ۳۵ سال سابقه؛ از سوئیس تا ناوگان کیشایر
EP-LCO یک فروند McDonnell Douglas MD-۸۳ با شماره سریال سازنده MSN ۵۳۱۵۰ و شماره خط تولید ۱۸۳۱ است. این هواپیما در سال ۱۹۹۱ ساخته شد و در ابتدا با مدل MD-۸۱ وارد خدمت شد. در مارس ۱۹۹۶ به MD-۸۳ تغییر یافت و در سالهای بعد در ناوگان شرکتهایی مانند Swissair ، Crossair ، Swiss ، Fly Air و Bulgarian Air Charter حضور داشت.
رد این هواپیما در سوابق هوانوردی بینالمللی با رجیسترهای HB-IUH ، TC-FLO و LZ-LDH دیده میشود و در ادامه با رجیستر ایرانی EP-LCO به ناوگان کیشایر رسید. اطلاعات پایگاههای تخصصی رصد ناوگان، موتورهای این هواپیما را از خانواده Pratt & Whitney JT۸D-۲۱۹ معرفی میکنند؛ دو موتوری که بررسی وضعیت فنی و سوابق تعمیراتی آنها برای ارزیابی صلاحیت پروازی هواپیما اهمیت مستقلی دارد.
نکته بامزه این هواپیما این است که مدتی هم به عنوان رستوران هوایی برند آمریکایی مک دانلد مورد استفاده قرار گرفته است!
اما امروز ویدیویی در یک صفحه مجازی منتشر شد که اعلام میکرد پروازی از مبدا کیش به مقصد تهران با این هواپیما انجام شده است، تابناک تا کنون به رکورد های جدبد پرواز این هواپیما دست پیدانکرده است .
این سابقه بهخودیخود ایرادی برای هواپیما محسوب نمیشود. هواپیماهای تجاری ممکن است در طول عمر خود چندین بار میان شرکتها و کشورها جابهجا شوند. مسئله این است که در هر انتقال، وضعیت فنی، سوابق نگهداری، قطعات تعویضشده و الزامات صلاحیت پروازی باید قابل ردیابی باشد. سابقه مالکیت و بهرهبرداری زمانی اهمیت پیدا میکند که بدانیم چه میزان از عمر سازه و قطعات مصرف شده و چه اقداماتی برای حفظ قابلیت پرواز انجام گرفته است.
پرونده فنی EP-LCO ؛ بازگشتها و نقصهایی که باید دقیق بررسی شوند
نام EP-LCO در گزارشهای هوانوردی ایران با چند رخداد عملیاتی و تعمیراتی همراه بوده است. در گزارشهای منتشرشده درباره این هواپیما، از بازگشت به فرودگاه پس از برخاست، بروز نقص در یکی از سامانهها، زمینگیری برای انجام چک و بازگشت به خط پروازی پس از پرواز آزمایشی یاد شده است.
از جمله مواردی که در سوابق منتشرشده به این هواپیما نسبت داده شده، بازگشت به کیش در دیماه ۱۳۹۳ پس از برخاست، بازگشت در آذرماه ۱۳۹۷ در پی اعلام نقص مرتبط با یکی از موتورها، زمینگیری برای انجام چک در سال ۱۳۹۸ و انجام پرواز آزمایشی پیش از بازگشت به عملیات است.
در سالهای بعد نیز گزارشهایی درباره اشکال در نشانگر وضعیت ارابه فرود در تیرماه ۱۴۰۲، اختلال در یکی از نشانگرهای موتور و انصراف از برخاست، بازگشت به کیش در خردادماه ۱۴۰۴ و ترکیدن لاستیک چرخ اصلی هنگام فرود در مشهد در مردادماه همان سال منتشر شده است.
البته این رخدادها از نظر فنی یکسان نیستند. بازگشت به فرودگاه پس از برخاست میتواند نتیجه اجرای درست یک رویه ایمنی باشد؛ اشکال در نشانگر موتور الزاماً به معنای نقص خود موتور نیست؛ ترکیدن لاستیک نیز باید از نظر علت، شرایط فرود، وضعیت چرخ و سوابق نگهداری بررسی شود. برخورد تجهیزات خدمات زمینی با بدنه یا در هواپیما هم در دستهای متفاوت از نقصهای موتور و سازه قرار میگیرد.
اما تکرار رخدادهای فنی و عملیاتی، حتی اگر هرکدام بهتنهایی قابل توضیح باشند، یک مطالبه روشن ایجاد میکند: آیا شرکت هواپیمایی و مرجع ناظر، روند تکرار نقصها را بهصورت یکپارچه بررسی کردهاند؟ آیا برای هر نقص، علت ریشهای مشخص شده و اقدام اصلاحی مؤثر انجام گرفته است؟ آیا سوابق تعمیراتی نشان میدهد اشکالات مشابه دوباره تکرار نشدهاند؟
پاسخ این پرسشها در یک خبر کوتاه درباره بازگشت هواپیما به خط پروازی خلاصه نمیشود. برای پاسخ دقیق، باید گزارش فنی، سوابق تعمیرات و نتیجه بررسیهای مهندسی در دسترس باشد.

چک سنگین و پرواز آزمایشی؛ چه چیزی را ثابت میکند؟
در سوابق منتشرشده از EP-LCO به انجام چکهای دورهای و سنگین در سالهای مختلف اشاره شده است؛ از جمله چک در بهمنماه ۱۳۹۵، زمینگیری در سال ۱۳۹۸ و انجام پرواز آزمایشی پیش از بازگشت به عملیات. همچنین درباره چک دورهای دیگری در فاصله مرداد تا اسفندماه ۱۴۰۱ اطلاعاتی منتشر شده است.
کیشایر نیز در اطلاعرسانیهای خود از انجام تعمیرات و نوسازی بخشهایی از هواپیما، از جمله کابین و کاکپیت، سخن گفته است. با این حال، نوسازی کابین، تعویض صندلیها یا رنگآمیزی بدنه، جایگزین مستندات فنی مربوط به سلامت سازه و موتورها نیست.
چک سنگین زمانی برای ارزیابی صلاحیت پروازی معنا پیدا میکند که مشخص باشد چه دستورکارهایی اجرا شده، کدام قطعات بازرسی یا تعویض شدهاند، وضعیت قطعات دارای عمر محدود چگونه بوده و چه کسی مسئولیت تأیید نهایی کار را بر عهده داشته است.
پرواز آزمایشی نیز بخشی از فرآیند ارزیابی پس از تعمیرات است؛ اما بهتنهایی نمیتواند جایگزین همه بازرسیها، آزمونهای زمینی، سوابق تعمیراتی و تأییدیههای لازم شود. یک پرواز آزمایشی موفق، نتیجه عملکرد هواپیما در همان شرایط و محدوده آزمون را نشان میدهد؛ نه اینکه تمام اجزای هواپیما برای ادامه بهرهبرداری تجاری و در همه شرایط عملیاتی بدون مسئله هستند.
آنچه درباره EP-LCO باید منتشر شود، صرفاً خبر انجام چک نیست؛ بلکه شرح دقیق اقدامات فنی، تاریخ انجام، دامنه بازرسی، قطعات تعویضشده، نتایج آزمونها و مستندات بازگشت به خدمت است.
موضوع حساستر؛ دو موتور JT۸D-۲۱۹ و دستورالعمل اجباری صلاحیت پروازی
بخش مهم پرونده EP-LCO به موتورهای آن مربوط میشود. این هواپیما از دو موتور Pratt & Whitney JT۸D-۲۱۹ استفاده میکند؛ موتورهایی از خانواده JT۸D سری ۲۰۰ که مشمول دستورالعملهای مشخص صلاحیت پروازی هستند.
یکی از اسناد مهم در این زمینه، دستورالعمل صلاحیت پروازی FAA با شماره AD ۲۰۲۱-۲۲-۱۹ است که از ۲۸ دسامبر ۲۰۲۱ لازمالاجرا شد و مدلهای JT۸D-۲۰۹، JT۸D-۲۱۷، JT۸D-۲۱۷A ، JT۸D-۲۱۷C و JT۸D-۲۱۹ را در بر میگیرد.
این دستورالعمل به موضوع سایش پرههای طبقات سوم و چهارم توربین فشار پایین و همچنین برخی اتصالات میان بخش توربین و محفظه خروجی مربوط است. مبنای صدور آن نیز گزارش شکست پره توربین فشار پایین در یک موتور از همین خانواده و رهاشدن قطعات از محفظه موتور بوده است؛ رخدادی که FAA درباره پیامدهای احتمالی آن، از جمله آسیب به موتور و هواپیما، هشدار داده است.
این موضوع فنی را نمیتوان با یک جمله ساده کنار گذاشت. وقتی مرجع هوانوردی برای یک خانواده موتور دستورالعمل اجباری صادر میکند، اجرای دقیق مفاد آن و ثبت مستندات انطباق اهمیت حیاتی دارد.
با این حال، یک نکته باید کاملاً روشن باشد: صدور AD برای خانواده JT۸D به معنای اثبات وجود نقص در موتورهای نصبشده روی EP-LCO نیست. همچنین از صرف مدل موتور نمیتوان نتیجه گرفت که دستورالعمل اجرا نشده است. برای قضاوت درباره این هواپیما باید شماره سریال هر دو موتور، وضعیت قطعات، سوابق بازرسی و مدارک اجرای دستورالعمل بهصورت جداگانه بررسی شود.
پرسش دقیق از کیشایر این است: آیا هر دو موتور نصبشده روی EP-LCO مشمول الزامات AD ۲۰۲۱-۲۲-۱۹ بودهاند؟ اگر مشمول بودهاند، بازرسیهای مقرر در چه تاریخی، با چه نتایجی و بر اساس کدام دستورکار فنی انجام شده است؟ آیا قطعاتی از موتور به دلیل عبور از حدود مجاز تعویض شدهاند؟ شماره سریال موتورهای فعلی چیست و سوابق انطباق آنها کجا ثبت شده است؟
در کنار این دستورالعمل، باید وضعیت پایش سلامت موتور نیز روشن شود؛ از جمله روند تغییرات پارامترهای موتور، حاشیه دمای گاز خروجی یا EGT Margin ، نتایج بازرسی با بروسکوپ، آزمایش روغن و سوابق تعمیرات اساسی. این اطلاعات برای ارزیابی روند سلامت موتور ضروریاند و نمیتوان آنها را با یک تأییدیه کلی یا اعلام شفاهی جایگزین کرد.

سازمان هواپیمایی کشوری دقیقاً چه چیزی را تأیید کرده است؟
مسئولیت حفظ صلاحیت پروازی تنها بر عهده شرکت هواپیمایی نیست. شرکت باید برنامه نگهداری مصوب را اجرا کند، نقصها را ثبت و رفع کند و اسناد لازم را نگه دارد؛ اما مرجع ناظر نیز باید بر اجرای الزامات، انطباق با دستورالعملهای اجباری و اعتبار تأییدیههای صادرشده نظارت کند.
در پرونده EP-LCO ، مسئله فقط این نیست که هواپیما پرواز کرده یا پس از یک چک به خط پروازی برگشته است. سؤال اصلی این است که سازمان هواپیمایی کشوری بر اساس کدام اسناد و با چه دامنهای از بازرسی، صلاحیت پروازی آن را تأیید کرده است؟
آیا پیش از بازگشت هواپیما به عملیات مسافری، ممیزی مستقل انجام شده است؟ آیا وضعیت هر دو موتور جداگانه بررسی شده؟ آیا انطباق با دستورالعملهای اجباری، وضعیت قطعات دارای عمر محدود و سوابق تعمیرات سنگین تأیید شده است؟ اگر نقصی با مجوز ادامه پرواز و تحت شرایط مشخص پذیرفته شده، آن نقص چه بوده و محدودیت عملیاتی آن چیست؟
در صنعت هوانوردی، وجود فهرست حداقل تجهیزات یا MEL به معنای اجازه پرواز با هر نوع نقصی نیست. این فهرست فقط در چارچوب شرایط، محدودیتها و مهلتهای مشخص اجازه میدهد برخی تجهیزات معیوب، با رعایت الزامات تعیینشده، تا زمان تعمیر در وضعیت عملیاتی باقی بمانند. نقصهای بحرانی و عدم انطباق با دستورالعملهای اجباری را نمیتوان با استناد کلی به MEL توجیه کرد.
از سازمان هواپیمایی کشوری انتظار میرود روشن کند تأییدیه صادرشده برای EP-LCO دقیقاً چه مواردی را پوشش میدهد و چه کسی مسئول بررسی و تأیید مدارک فنی آن بوده است.
آیا ملاحظات اقتصادی بر تصمیمهای ایمنی سایه انداخته است؟
نگهداری و بازگرداندن یک هواپیمای قدیمی به چرخه عملیاتی، بهویژه در ناوگانی که با محدودیت تأمین قطعه، تعمیرات و پشتیبانی فنی روبهروست، تصمیمی ساده نیست. هزینه زمینگیری، تأمین قطعات، تعمیر موتور و جایگزینی هواپیما میتواند برای یک شرکت هواپیمایی سنگین باشد.
اما هیچکدام از این ملاحظات نباید معیار تصمیمگیری درباره ایمنی پرواز باشد. هزینه تعمیرات یا کمبود ظرفیت ناوگان نمیتواند جایگزین معیارهای فنی و الزامات صلاحیت پروازی شود.
اگر EP-LCO تمام الزامات لازم را رعایت کرده و صلاحیت پروازی معتبر دارد، کیشایر میتواند با ارائه مستندات، ابهامها را برطرف کند. اگر هم برای ادامه عملیات آن محدودیت، مجوز مشروط یا استثنایی در نظر گرفته شده، افکار عمومی حق دارد بداند این تصمیم بر اساس کدام مقررات، با تأیید کدام مرجع و با چه محدودیتهایی اتخاذ شده است.
آیا برای این هواپیما یا موتورهای آن، معافیت یا تسهیلات ویژهای صادر شده است؟ اگر پاسخ مثبت است، مبنای قانونی و فنی آن چیست و چه نهادی مسئول تصویب آن بوده است؟ اگر چنین مجوزی وجود ندارد، انتشار مدارک انطباق میتواند این پرسشها را بهسادگی پاسخ دهد.
مسئله، متهم کردن یک شرکت یا زیر سؤال بردن بیدلیل یک هواپیما نیست؛ مسئله این است که در حملونقل هوایی، اعتماد مسافر باید بر پایه سند و نظارت شکل بگیرد، نه صرفاً بر اساس اطمینانبخشی تبلیغاتی.
پرسشهایی که کیشایر و سازمان هواپیمایی باید پاسخ دهند
با توجه به سوابق منتشرشده درباره EP-LCO و حساسیت موضوع از منظر ایمنی پرواز، تابناک پاسخ روشن و مستند دو مجموعه را مطالبه میکند:
۱. مبنای قانونی و فنی تأیید صلاحیت پروازی EP-LCO چیست؟ گواهی معتبر صلاحیت پروازی این هواپیما در چه تاریخی صادر یا تمدید شده و آخرین بازرسی فنی آن با چه نتایجی به پایان رسیده است؟ آیا امکان انتشار بخشهای قابل انتشار این اسناد وجود دارد؟
۲. وضعیت دو موتور JT۸D-۲۱۹ نصبشده روی هواپیما چیست؟ شماره سریال هر موتور، ساعات و سیکل کارکرد، سوابق تعمیرات اساسی، وضعیت قطعات دارای عمر محدود و نتایج آخرین بازرسیهای فنی باید بهصورت جداگانه اعلام شود.
۳. آیا الزامات AD ۲۰۲۱-۲۲-۱۹ برای هر دو موتور بررسی و اجرا شده است؟ بازرسی پرههای طبقات سوم و چهارم توربین فشار پایین، نتایج اندازهگیری سایش، وضعیت قطعات و اقدامات اصلاحی احتمالی در چه تاریخی انجام شده و اسناد انطباق آن کجاست؟
۴. آخرین وضعیت پایش سلامت موتورها چگونه است؟ نتایج Engine Trend Monitoring ، حاشیه EGT ، بازرسیهای Borescope ، آزمایش روغن و گزارشهای مربوط به تغییرات غیرعادی پارامترهای موتور چه وضعیتی را نشان میدهد؟
۵. در آخرین چک سنگین هواپیما دقیقاً چه اقداماتی انجام شده است؟ شرکت باید مشخص کند کدام بخشهای سازه، سامانهها، ارابه فرود و قطعات حساس بازرسی یا تعویض شدهاند و چه کسی بازگشت هواپیما به خدمت را تأیید کرده است.
۶. آیا نقصهای ثبتشده در طول بهرهبرداری هواپیما بهصورت تجمیعی تحلیل شدهاند؟ آیا برای رخدادهای تکرارشونده، گزارش تحلیل روند نقصها یا Defect Trend Analysis و بررسی علت ریشهای یا Root Cause Analysis تهیه شده است؟ نتیجه این بررسیها چه بوده و چه اقدام اصلاحی انجام شده است؟
۷. آیا در حال حاضر نقص معوق یا محدودیت عملیاتی برای EP-LCO وجود دارد؟ اگر مواردی تحت MEL یا CDL پذیرفته شدهاند، نوع نقص، محدودیت بهرهبرداری و مهلت مجاز برای رفع آنها چیست؟
۸. سازمان هواپیمایی کشوری چه نظارت مستقلی بر بازگشت این هواپیما به عملیات انجام داده است؟ تاریخ بازرسی، دامنه ممیزی، موارد بررسیشده و نتیجه نهایی باید اعلام شود. آیا وضعیت موتورهای هواپیما جداگانه بررسی و تأیید شده است؟
۹. آیا برای EP-LCO یا موتورهای آن مجوز استثنایی، معافیت یا تسهیلات خاص صادر شده است؟ در صورت وجود، مستند قانونی، مرجع تصویبکننده، مدت اعتبار و محدودیتهای آن چیست؟ در صورت نبود چنین مجوزی، سازمان میتواند این موضوع را صریحاً اعلام کند.
۱۰. کیشایر بر اساس چه ارزیابی فنی و اقتصادی ادامه بهرهبرداری از این هواپیما را انتخاب کرده است؟ آیا هزینه نگهداری، تأمین قطعه، وضعیت پشتیبانی موتور و امکان جایگزینی هواپیما در تصمیمگیری شرکت بررسی شده است؟ این ارزیابی نباید جایگزین الزامات ایمنی شود، اما توضیح آن برای شناخت تصمیم شرکت ضروری است.
۱۱. مسافران با چه سازوکاری از وضعیت ایمنی و محدودیتهای احتمالی پروازهای این هواپیما مطلع میشوند؟ آیا شرکت و سازمان هواپیمایی رویه مشخصی برای اطلاعرسانی درباره نقصهای مؤثر بر عملیات و حقوق مسافران دارند؟
پاسخگویی درباره ایمنی، نه اطمینانبخشی تبلیغاتی
در هوانوردی، هیچ هواپیمایی صرفاً به دلیل سن بالا محکوم به زمینگیری نیست؛ همانطور که هیچ هواپیمایی صرفاً با انجام یک پرواز آزمایشی یا انتشار خبر پایان چک، صلاحیت دائمی برای حمل مسافر پیدا نمیکند. معیار، اسناد معتبر، اجرای الزامات فنی، نگهداری اصولی و نظارت مؤثر است.
پرونده EP-LCO نیز باید با همین معیار بررسی شود. اگر این هواپیما تمام الزامات را رعایت کرده، چه مانعی برای انتشار مستندات قابل ارائه وجود دارد؟ اگر نقص یا محدودیتی در پرونده آن ثبت شده، چرا جزئیات فنی و شرایط مجاز ادامه عملیات برای افکار عمومی روشن نیست؟
تابناک با توجه به سوابق عملیاتی EP-LCO و حساسیت موضوع از منظر ایمنی پرواز، از شرکت هواپیمایی کیش و سازمان هواپیمایی کشوری دعوت میکند پاسخ رسمی و مستند خود را به پرسشهای فوق ارائه کنند. این رسانه آمادگی دارد پاسخها، توضیحات و مستندات قابل انتشار دو مجموعه را منتشر کند.
هدف ما پیشداوری درباره صلاحیت پروازی هواپیما نیست؛ مطالبه این است که روشن شود بر اساس کدام بازرسیها، کدام سوابق تعمیراتی و کدام تأییدیهها، این هواپیما مجاز به حمل مسافر است. مسافر هنگام خرید بلیت قرار نیست بهجای نهاد ناظر، پرونده تعمیراتی هواپیما را بررسی کند. مسئولیت اطمینان از ایمنی پرواز بر عهده شرکت بهرهبردار و مرجع قانونی نظارت است؛ مسئولیتی که باید با سند و پاسخگویی همراه باشد.
تابناک را در شبکه های اجتماعی دنبال کنید
نظرات بینندگان
هنوز دیدگاهی منتشر نشده است.
دیدگاه خود را بنویسید
سایت تابناک از انتشار نظرات حاوی توهین و افترا و نوشته شده با حروف لاتین (فینگیلیش) معذور است.