تابناک بررسی می کند؛
بازگشت آب به چشمهعلی در شهرری؛ پروژهای در سایه ابهام
گروه استانها - سه سال است چشمهعلی خشک مانده و هنوز نه علت قطعی روشن شده و نه آب به مظهرش برگشته؛ حالا اختلاف بر سر این است که آب را مصنوعی به محوطه برسانند یا منتظر احیای طبیعی بمانند.

به گزارش خبرنگار تابناک از استان تهران ، پیشنهاد انتقال موقت آب به محوطه چشمهعلی، بحث تازهای را درباره شیوه احیای این محوطه تاریخی به راه انداخته است. موافقان این راهکار میخواهند تا زمان بازگشت آب طبیعی، فضای چشمه بیآب نماند؛ اما میراث فرهنگی با آن مخالفت کرده و احیا از مسیر طبیعی را ترجیح میدهد.
این اختلافنظر در حالی مطرح است که حدود سه سال از قطع کامل جریان آب میگذرد. چشمهعلی در تیرماه ۱۴۰۲ خشک شد؛ سومین بار در چند دهه اخیر که آب آن بهطور کامل قطع میشد. در دو دوره پیشین نیز، از جمله در اوایل دهه ۹۰ و شهریور ۱۳۹۶، همزمان با عبور دستگاه حفاری مترو از محدوده، آب چشمه بهشدت کاهش یافت. پس از پایان عملیات، جریان آب با شدت کمتری از سر گرفته شد و در اواخر سال ۱۳۹۸ تا حدی به وضعیت معمول نزدیک شد.
اینبار اما، با وجود پیگیریهای دستگاههای مختلف، برگزاری نشستهای کارشناسی، اختصاص اعتبار و وعدههای احیا، آب هنوز به مظهر چشمه بازنگشته است. علت دقیق خشکشدن نیز مشخص نشده؛ حفاری خط ۶ مترو، افت سطح آبهای زیرزمینی و برداشتهای غیرمجاز از جمله عوامل احتمالیاند، اما سهم هرکدام بهطور رسمی تعیین نشده است.
از این رو، بحث احیای چشمه فقط بر سر رساندن آب به یک فضای عمومی نیست؛ چگونگی بازگرداندن جریان آب و سازگاری راهکار انتخابی با ارزشهای تاریخی و طبیعی محوطه نیز اهمیت دارد. تا روشنشدن علت خشکی و مشخصشدن راهحل نهایی، چشمهعلی همچنان بیآب مانده و زمان بازگشت جریان آن نیز اعلام نشده است.
چشمهعلی حالا با یک پرسش اساسی روبهروست: آب را چطور باید به آن برگرداند؟ پیشنهاد آبرسانی موقت به محوطه مطرح شده، اما میراث فرهنگی این راه را نمیپذیرد و احیای چشمه از مسیر طبیعی را دنبال میکند. اختلاف بر سر همین راهکار، در حالی ادامه دارد که علت دقیق خشکشدن چشمه هنوز روشن نشده است.
برای پاسخ به این ابهام، مطالعاتی در محدوده چشمه، صفاییه و زمینهای اطراف آن در حال انجام است. «محسن سعادتی» رئیس اداره میراث فرهنگی شهرستان ری، درباره آخرین اقدامات برای شناسایی منشأ آب چشمهعلی گفت: به دستور دادستانی، شرکتی مشاور برای بررسی وضعیت آب این چشمه انتخاب شده است. این شرکت در حال انجام مطالعات میدانی و گمانهزنی در نقاط مختلف محدوده چشمهعلی، محله صفاییه و اراضی اطراف است تا عمق و مسیر جریان آب مشخص شود.

وی افزود: در جریان این مطالعات، لایههای خاک و رسوبات بررسی میشود تا مشخص شود آب در چه عمقی قرار دارد و آیا امکان بازگرداندن آن به مسیر تاریخی چشمه وجود دارد یا نه. تاکنون نتایج نهایی بررسیها به میراث فرهنگی اعلام نشده و باید منتظر جمعبندی کارشناسان ماند.
رئیس اداره میراث فرهنگی شهرستان ری با اشاره به احتمال تأثیر حفاریهای مترو، خشکسالی و چاههای غیرمجاز بر خشکشدن چشمهعلی گفت: تاکنون گزارش کارشناسی قطعی درباره سهم هر یک از این عوامل ارائه نشده است. با این حال، برآورد ما این است که هر سه عامل در وضعیت کنونی چشمه تأثیر داشتهاند. تشخیص علت اصلی و تعیین میزان تأثیر هر عامل، به بررسی علمی نیاز دارد.
سعادتی درباره پیشنهاد شورای شهر تهران برای ورود مصنوعی و موقت آب به محوطه چشمهعلی نیز گفت: این طرح مورد تأیید میراث فرهنگی نیست. ما پیگیر بازگشت طبیعی آب به مسیر خود و ورود آن به چشمه هستیم؛ چراکه چشمهعلی تنها بستر طبیعی تهران است.

در ادامه این موضوع و شفافیت بیشتر «محمد یزدانی» مدیر امور منابع آب شهرستان ری در گفتگو با خبرنگار تابناک استان تهران، اظهار کرد: با همکاری شرکت مترو تهران مجموعهای از مطالعات زمینشناسی، عملیات اکتشافی و مدلسازیهای عددی را برای شناسایی مسیرهای زیرسطحی آب و بازگرداندن جریان طبیعی چشمهعلی در دست اجرا داریم.
یزدانی افزود: این برنامهها زیر نظر کمیته فنی احیای چشمهعلی در امور منابع آب شهرستان ری پیش میرود و بر شناخت دقیق ساختار زمینشناسی منطقه متمرکز است. در نخستین گام، کارشناسان وضعیت کیفی و کمی آبهای زیرزمینی اطراف چشمه را از طریق مطالعات هیدروژئولوژیکی و هیدروژئوشیمیایی بر روی چاههای پیزومتریک بررسی میکنند.
وی گفت: در بخش عملیات میدانی، تیمهای اجرایی با استفاده از روشهای اکتشافی ژئوفیزیک (شامل ژئوالکتریک و لرزهنگاری)، تصویربرداری زیرسطحی انجام دادهاند تا مسیرهای طبیعی و نحوه حرکت آب را در دل سازند سخت ردیابی کنند.
مدیر امور منابع آب شهرستان ری امور منابع آب شهرستان ری بیان کرد: برای تکمیل این دادهها و افزایش دقت نقشههای زیرزمینی، ۱۹ حلقه گمانه اکتشافی جانمایی و حفر شده است. در این مرحله، عملیات مغزهبرداری سیستماتیک، انطباق چینهنگاری و تفسیر رخسارههای رسوبی به صورت همزمان صورت میگیرد تا شناخت کاملی از لایههای زمینشناسی به دست آید.
وی تاکید کرد: در نهایت، تمامی دادههای حاصل از اکتشافات ژئوفیزیکی و حفاریها در قالب یک مدل ریاضی پویا (دینامیکی) تجمیع میشود. این مدل رفتار سیال را در داخل سازند سخت شبیهسازی و پیشبینی میکند تا متخصصان بتوانند کارآمدترین راهکار اجرایی را برای رفع اختلالات مسیر و بازگرداندن جریان آب چشمه به حالت طبیعی انتخاب کنند.
چشمهعلی، با پیشینهای که به حدود هشتهزار سال پیش میرسد، هم بخشی از تاریخ کهن شهرری است و هم در خاطره چند نسل از مردم جای دارد.
با این حال، پس از خشکشدن کامل آن در تیرماه ۱۴۰۲، هنوز علت قطعی این اتفاق و راهکار نهایی احیایش روشن نشده است. اکنون نتیجه بررسیهای کارشناسی میتواند مسیر تصمیمگیری را مشخص کند؛ تصمیمی که باید ضمن بازگرداندن آب، ارزش طبیعی و تاریخی این محوطه را نیز حفظ کند.
تابناک را در شبکه های اجتماعی دنبال کنید
نظرات بینندگان
هنوز دیدگاهی منتشر نشده است.
دیدگاه خود را بنویسید
سایت تابناک از انتشار نظرات حاوی توهین و افترا و نوشته شده با حروف لاتین (فینگیلیش) معذور است.