سازمان دانشآموزی؛ نهادی با مأموریتهای بزرگ و ساختاری کوچک
گروه استانها - سازمان دانشآموزی در منطق اساسنامه، صرفاً برگزارکننده مجموعهای از برنامههای فرهنگی و پرورشی نیست؛ بلکه نهادی برای ایجاد مشارکت واقعی و سازمانیافته دانشآموزان است.

به گزارش خبرنگار تابناک در استان خراسانرضوی، سازمان دانشآموزی جمهوری اسلامی ایران، نهادی تربیتی، تشکیلاتی و اجتماعی در مجموعه آموزشوپرورش است که مأموریت دارد با فراهمکردن زمینه مشارکت فعال، داوطلبانه و هدفمند دانشآموزان در فعالیتهای گروهی، فرهنگی، اجتماعی و تشکیلاتی، زمینه رشد همهجانبه شخصیت آنان را فراهم سازد.
این سازمان صرفاً مجری برنامههای فوقبرنامه یا برگزارکننده مراسم و مناسبتها نیست؛ بلکه باید بستری برای تجربه عملی مسئولیتپذیری، تقویت روحیه همکاری، تمرین کار جمعی، پرورش مهارتهای ارتباطی و مدیریتی، آشنایی با مشارکت اجتماعی و تربیت نسل آیندهای باشد که توانایی اندیشیدن، تصمیمگیری، مطالبهگری مسئولانه و مشارکت در اداره امور جامعه را دارد.
بر اساس اساسنامه، اعتلای شخصیت دانشآموزان در ابعاد مختلف و زمینهسازی برای مشارکت همهجانبه آنان از اهداف محوری این سازمان است. تحقق این مأموریت مستلزم برخورداری از ساختار سازمانی روشن، مدیریت باثبات، نیروی انسانی توانمند، برنامهریزی مستمر و سازوکارهایی است که دانشآموزان را از مخاطبان صرف برنامهها به مشارکتکنندگان واقعی در طراحی، اجرا و ارزیابی فعالیتها تبدیل کند.
از این منظر، اعتبار و کارآمدی سازمان دانشآموزی را نمیتوان صرفاً با تعداد برنامهها، مراسم یا اعضای ثبتشده سنجید؛ معیار اصلی، میزان اثرگذاری آن در رشد شخصیت دانشآموزان، تقویت تشکلهای دانشآموزی و فراهمآوردن فرصت واقعی برای تمرین مسئولیت، مشارکت و مدیریت است. بنابراین، ساختار، منابع انسانی، ثبات مدیریتی و کیفیت تصمیمگیری در این سازمان، موضوعاتی اداری و حاشیهای نیستند؛ بلکه از الزامات اساسی تحقق مأموریت تربیتی آن به شمار میروند.
مسئولان آموزشوپرورش بارها بر اهمیت تربیت اجتماعی، مشارکت دانشآموزان، مسئولیتپذیری نسل نوجوان و ضرورت تقویت تشکلهای دانشآموزی تأکید کردهاند. تمایل بیش از ۵ میلیون دانش آموز به عضویت در تشکل پیشتازان این سازمان، نشان از اقبال خوب دانش آموزان به این سازمان است؛ اما در کنار این تأکیدهای مکرر، پرسشی جدی وجود دارد: چگونه میتوان از اهمیت سازمان دانشآموزی سخن گفت، اما درباره ساختار تشکیلاتی، ثبات مدیریتی و تعیین تکلیف مسئولیتهای تخصصی آن پاسخ روشنی نداشت؟
اساسنامه سازمان دانشآموزی جمهوری اسلامی ایران در جلسه ۴۴۱ شورای عالی انقلاب فرهنگی، مورخ ۲۱ اردیبهشت ۱۳۷۸، به تصویب رسیده است. در ماده نخست این اساسنامه، هدف از تشکیل سازمان، اعتلای ابعاد مختلف شخصیت دانشآموزان و فراهم کردن زمینه مشارکت همهجانبه آنان در عرصههای گوناگون عنوان شده است.
ماده دوم نیز بر آمادهسازی دانشآموزان برای پذیرش مسئولیتهای فردی و اجتماعی تأکید میکند. در بندهای ۳.۵ و ۳.۹ ماده سوم، بهترتیب بر مشارکت فعال اعضا در همه عرصههای فعالیت سازمان و اصل عدم تمرکز و تفویض اختیار تأکید شده است.
این مفاد نشان میدهد که سازمان دانشآموزی در منطق اساسنامه، صرفاً برگزارکننده مجموعهای از برنامههای فرهنگی و پرورشی نیست؛ بلکه نهادی برای ایجاد مشارکت واقعی و سازمانیافته دانشآموزان است.
یکی از پرسشهای جدی درباره اداره سازمان دانشآموزی، فاصله میان مدت تصدی پیشبینیشده در اساسنامه و مدت واقعی مدیریت آن است. مطابق ماده ۱۱ اساسنامه سازمان دانشآموزی جمهوری اسلامی ایران، رئیس سازمان که مسئولیت اجرای برنامهها و وظایف سازمان را بر عهده دارد، با طی فرایند مقرر، برای مدت چهار سال منصوب میشود.
بااینحال، بر اساس سوابقی که باید با احکام رسمی انتصاب و خاتمه مسئولیت تطبیق داده شوند، رئیس پیشین حدود چهار ماه، رئیس قبل از او حدود دو سال و رئیس پیشتر نیز کمتر از دو سال در این جایگاه فعالیت داشتهاند. تکرار دورههای کوتاه مدیریتی این پرسش را مطرح میکند که چرا دوره چهارساله پیشبینیشده در اساسنامه در عمل بهندرت تحقق یافته است.
اهمیت این موضوع صرفاً در جابهجایی اشخاص خلاصه نمیشود. سازمانی که مأموریت آن تربیت اجتماعی دانشآموزان، آموزش مسئولیتپذیری، توسعه مشارکت و پرورش تشکلهای دانشآموزی است، به برنامهریزی مستمر، پیگیری اهداف میانمدت و بلندمدت و ثبات در مدیریت نیاز دارد. تغییر زودهنگام مدیران، اگر با انتقال روشن مسئولیتها، ارزیابی عملکرد و حفظ برنامههای مصوب همراه نباشد، میتواند تداوم برنامهها و پاسخگویی مدیریتی را با دشواری روبهرو کند.
پرسش اصلی این است: وقتی اساسنامه برای ریاست سازمان دوره چهارساله پیشبینی کرده، چه عواملی موجب شده است که چند رئیس پیاپی به این مدت نرسند و چه تضمینی وجود دارد که برنامههای سازمان با هر تغییر مدیریتی از نو آغاز نشوند؟
از طرفی بر اساس وضعیت تشکیلاتی مطرحشده درباره سازمان، ساختار رسمی آن به رئیس و ۲پست کارشناسی سازمانی در استانها (برخی استانها یک کارشناس) محدود است و در شهرستانها هم پستی به آن تعلق نگرفته است از این رو بخش قابلتوجهی از فعالیتها با اتکا به نیروهای مأمور به خدمت انجام میشود که فرآیند تایید و تخصیص آن خود حکایت مفصلی دارد؛ البته این فرآیند هم با توجه به ۴۴ ساعته شدن ماموران در سازمان دانش آموزی بدون تخصیص هیچ مزایایی (ساعت کار بالاتر نسبت به معلمین بدون دریافت حق کارشناسی، اضافه کار یا هرگونه مزایای دیگر) باعث شده افراد تمایل کمتری به حضور در این سازمان داشته باشند و این روند سبب شده تا شایسته سالاری کمرنگ شود و عموما افرادی در سازمان مشغول شوند که معذوریتهای شغلی دارند.
اگر این وضعیت با چارت مصوب و احکام نیروی انسانی تطبیق داده شود، پرسش مهمی پیش روی مدیران قرار میگیرد: آیا ساختار موجود با گستره مأموریتهای قانونی سازمان تناسب دارد؟
البته استفاده از نیروهای مأمور به خدمت، بهخودیخود ایراد قانونی محسوب نمیشود؛ اساسنامه نیز در تبصره ماده ۱۴ امکان تأمین بخشی از نیروهای سازمان از این طریق را پیشبینی کرده است. مسئله، میزان اتکای سازمان به این شیوه، استمرار آن، وضعیت پستهای تخصصی و تأثیر این شرایط بر ثبات و پاسخگویی مدیریتی است.
از طرفی وجود دانش آموز خبرنگاران در دور دستترین روستاها و شهرهای کشور سبب شده تا لزوم تقویت دفاتر استانی از لحاظ امکانات و نیروی انسانی مورد توجه قرار گیرد حال آنکه در حال حاضر دفاتر استانی فاقد امکانات بوده و عموما به دلیل نبود پست سازمانی توسط یک مامور به خدمت و یا خود مدیران سازمان در استانها اداره میشود که در بیشتر موارد این افراد فاقد تخصص در حوزه رسانه هستند و آشنایی با مهارت خبرنویسی ندارند به همین دلیل در بسیاری از استانها پانایی که باید همپای سایر رسانههای کشور در تمام حوزهها فعال باشد و به سبب آن زمینه حضور فعال نوجوان در جامعه فراهم شود؛ تنها منعکس کننده فعالیت مدارس است.
از طرفی برخی دست اندرکاران انگار فراموش کردهاند رسانه کاری کودکانه و غیرحرفه ای نیست، زمانی که یک رسانه به ثبت وزارت ارشاد میرسد به این معناست که پذیرفته است که ذیل قوانین و مقررات معاون مطبوعاتی وزارت ارشاد فعالیت کند حال آنکه برخی افراد همچنان معتقدند که باید از حرفهای شدن اجتناب کرد و صرفا تصحیح کننده اشتباهات دانش آموز خبرنگاران بود، فرآیندی که به نظر میرسد از رسالت پانا کاملا دور بوده و فعالیت تربیتی پانا در افزایش مسولیت پذیری و امانت داری دانش آموزان را کاملا زیر سوال میبرد.
خلاصه کلام این که نمیتوان از دانشآموزان انتظار داشت مسئولیتپذیر، مشارکتجو و تشکیلاتپذیر باشند، اما درباره ساختار اداره نهادی که مأموریت تربیت اجتماعی آنان را بر عهده دارد، پرسشهای اساسی بیپاسخ بماند.
اساسنامه سازمان دانشآموزی، مشارکت فعال دانشآموزان، آمادگی آنان برای پذیرش مسئولیت و برخورداری سازمان از ساختار مشخص را در چارچوب مأموریتهای خود قرار داده است. اکنون نوبت آن است که این اهداف در شیوه اداره سازمان نیز بازتاب پیدا کنند.
اهمیت سازمان دانشآموزی را نمیتوان فقط با سخنرانی درباره نقش دانشآموزان اثبات کرد؛ این اهمیت باید در ساختار، ثبات مدیریتی، تأمین نیروی انسانی و پاسخگویی آن نیز دیده شود. اگر قرار است دانشآموزان برای مسئولیتپذیری در جامعه آماده شوند، سازمانی که این مأموریت را بر عهده دارد نیز باید از ساختاری متناسب با مسئولیتهای خود برخوردار باشد.
یادداشت: آبان شجاعی
تابناک را در شبکه های اجتماعی دنبال کنید
نظرات بینندگان
هنوز دیدگاهی منتشر نشده است.
دیدگاه خود را بنویسید
سایت تابناک از انتشار نظرات حاوی توهین و افترا و نوشته شده با حروف لاتین (فینگیلیش) معذور است.